Ustawa Kamilka 2026 — obowiązki szkół, klubów i placówek

Ustawa Kamilka nakłada na każdą instytucję pracującą z dziećmi — szkołę, przedszkole, klub sportowy, szkołę językową, organizatora kolonii, parafię czy przychodnię — dwa obowiązki: sprawdzić każdą osobę dopuszczaną do dzieci w rejestrach karnych i mieć spisane, opublikowane standardy ochrony małoletnich. Stan na wrzesień 2026 r.: obowiązuje tekst jednolity z Dz.U. 2026 poz. 110, a zapowiadane w 2025 r. ułatwienia (m.in. dla rodziców na wycieczkach) nie weszły w życie, bo prezydent zawetował nowelizację. Poniżej znajdziesz mapę obowiązków według typu instytucji, tabelę „kogo sprawdzać", kary i dwie listy kontrolne: dla dyrektora i dla rodzica.

Czym jest ustawa Kamilka i skąd się wzięła

„Ustawa Kamilka" (lex Kamilek) to potoczna nazwa ustawy z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy — Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw. Uchwalono ją po śmierci 8-letniego Kamila z Częstochowy, skatowanego przez ojczyma. Sprawa pokazała, że sygnały krzywdzenia docierały do różnych instytucji, ale żadna nie miała procedury, co z nimi zrobić.

Najważniejsze dla szkół i organizacji zmiany trafiły do ustawy z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. To w niej są:

• art. 21 — weryfikacja osób przed dopuszczeniem do pracy z dziećmi,
• art. 22b i 22c — obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich i ich minimalna treść,
• art. 23b — kary za brak standardów.

Harmonogram był dwuetapowy: przepisy o weryfikacji obowiązują od 15 lutego 2024 r., a na wprowadzenie standardów podmioty miały pół roku — do 15 sierpnia 2024 r.

Stan prawny we wrześniu 2026: co się zmieniło, a co nie

Wiele poradników w sieci nadal opisuje „nowe zasady" z 2025 r. tak, jakby już obowiązywały. Tak nie jest.

Kogo dotyczy ustawa Kamilka — pełna lista instytucji

Kryterium jest funkcjonalne: liczy się to, co robisz z dziećmi, a nie forma prawna. Ustawa obejmuje działalność związaną z:

1. wychowaniem,
2. edukacją,
3. wypoczynkiem,
4. leczeniem,
5. świadczeniem porad psychologicznych,
6. rozwojem duchowym,
7. uprawianiem sportu,
8. realizacją innych zainteresowań przez małoletnich,
9. opieką nad małoletnimi.

Według Ministerstwa Sprawiedliwości standardy wprowadzają organy zarządzające jednostkami systemu oświaty oraz placówkami opiekuńczymi, wychowawczymi, resocjalizacyjnymi, religijnymi, artystycznymi, medycznymi, rekreacyjnymi i sportowymi, organizatorzy takiej działalności, a także podmioty świadczące usługi hotelarskie i turystyczne — w zakresie niezbędnym do ochrony przebywających tam dzieci. Obowiązki dotyczą również jednoosobowych działalności gospodarczych, które świadczą usługi dzieciom.

Mapa obowiązków według typu instytucji

Obowiązek 1: weryfikacja osób pracujących z dziećmi

Przed zatrudnieniem albo dopuszczeniem kogokolwiek do pracy z dziećmi pracodawca lub organizator musi przejść pełną procedurę z art. 21. Forma współpracy nie ma znaczenia — umowa o pracę, zlecenie, umowa o dzieło, wolontariat czy ustne ustalenie, płatne lub nie.

Krok po kroku

1. Sprawdź osobę w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym — w części z dostępem ograniczonym, a także w rejestrze osób, wobec których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie. Konto zakładasz na stronie rejestru (indywidualne działa od razu, instytucjonalne wymaga zgłoszenia do MS), a zapytanie podpisujesz profilem zaufanym lub podpisem kwalifikowanym. Sprawdzenie jest bezpłatne.
2. Odbierz informację z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie przestępstw z rozdziałów XIX (przeciwko życiu i zdrowiu) i XXV (przeciwko wolności seksualnej) Kodeksu karnego, z art. 189a (handel ludźmi) i art. 207 (znęcanie się) oraz z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
3. U cudzoziemca — informację z rejestru karnego państwa obywatelstwa.
4. Odbierz oświadczenie o państwach zamieszkania w ostatnich 20 latach (innych niż Polska i państwo obywatelstwa) oraz informacje z rejestrów karnych tych państw. Jeśli prawo danego państwa nie przewiduje wydania takiej informacji, osoba składa oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej.
5. Utrwal wynik w dokumentacji — wydruk z rejestru dołącz do akt osoby (akt osobowych albo dokumentacji wolontariusza, zleceniobiorcy). Nie rób dodatkowych kopii dokumentów „na wszelki wypadek” — więcej w sekcji o RODO niżej.

Kogo sprawdzać, a kogo nie — tabela decyzyjna

Ile to kosztuje i kto płaci

Informacja z KRK kosztuje według MS 20 zł przez e-KRK i 30 zł w wersji papierowej. Płaci osoba sprawdzana, chyba że pracodawca postanowi pokryć koszt. Sprawdzenie w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym jest bezpłatne. Bezpłatne zaświadczenia dla wolontariuszy i praktykantów przewidywała dopiero zawetowana nowelizacja.

Dane z weryfikacji a RODO

Informacje o niekaralności to dane szczególnie wrażliwe, więc Urząd Ochrony Danych Osobowych zaleca trzy zasady:

• Minimalizacja — zbierasz tylko to, czego wymaga art. 21, i trzymasz to w jednym miejscu, w aktach osoby.
• Bez zbędnych kopii — każda dodatkowa kopia (skan na dysku, mail do koordynatora) to dodatkowe ryzyko wycieku.
• Kontrola dostępu — do dokumentów ma dostęp tylko upoważniona osoba; uprawnienia odbierasz, gdy ktoś zmienia stanowisko lub odchodzi.

Obowiązek 2: standardy ochrony małoletnich

Standardy ochrony małoletnich (SOM) to wewnętrzny dokument, który mówi personelowi, jak się zachowywać wobec dzieci i co zrobić, gdy pojawi się podejrzenie krzywdzenia. To nie może być skopiowany wzór — kuratoria podkreślają, że standardy mają odpowiadać specyfice placówki, w tym potrzebom dzieci z niepełnosprawnościami i ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Co musi zawierać każdy dokument (art. 22c)

1. Zasady bezpiecznych relacji między dzieckiem a personelem, w tym zachowania niedozwolone.
2. Zasady i procedurę interwencji przy podejrzeniu krzywdzenia lub informacji o krzywdzeniu.
3. Procedury i osoby odpowiedzialne za zawiadamianie o podejrzeniu przestępstwa na szkodę dziecka i za zawiadamianie sądu opiekuńczego.
4. Zasady przeglądu i aktualizacji standardów.
5. Zakres kompetencji osoby odpowiedzialnej za przygotowanie personelu, zasady tego przygotowania i sposób jego dokumentowania.
6. Zasady udostępniania standardów rodzicom, opiekunom i dzieciom.
7. Osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń i udzielanie dziecku wsparcia.
8. Sposób dokumentowania i przechowywania zgłoszonych incydentów.

Dodatkowe elementy dla szkół i placówek oświatowych

Szkoły, przedszkola i inne placówki wskazane w ustawie muszą dodatkowo uregulować:

• relacje między dziećmi — w tym zachowania niedozwolone (przemoc rówieśnicza, cyberprzemoc),
• zasady korzystania z urządzeń elektronicznych z dostępem do internetu,
• procedury ochrony przed szkodliwymi treściami i zagrożeniami w sieci oraz utrwalonymi w innej formie,
• zasady ustalania planu wsparcia dziecka po ujawnieniu krzywdzenia.

Publikacja i ocena

• Standardy muszą mieć dwie wersje: pełną i skróconą — napisaną językiem zrozumiałym dla dzieci.
• Obie publikujesz na stronie internetowej (jeśli ją prowadzisz) i wywieszasz w widocznym miejscu w siedzibie.
• Co najmniej raz na 2 lata oceniasz, czy standardy odpowiadają aktualnym potrzebom i przepisom. Wnioski z oceny dokumentujesz.

Kary za niedopełnienie obowiązków

Kwoty z art. 23b są niskie, ale to nie one są głównym ryzykiem. Dla dyrektora szkoły brak standardów to także negatywny wynik kontroli kuratorium, a dla klubu czy fundacji — ryzyko przy dotacjach (Ministerstwo Sportu i Turystyki przypomina o obowiązku sprawdzania rejestru w zasadach finansowania zadań). Najpoważniejsze konsekwencje pojawiają się wtedy, gdy dojdzie do krzywdy, a instytucja nie ma procedury lub jej nie zastosowała.

Lista kontrolna dla dyrektora, prezesa klubu i organizatora

Co ustawa Kamilka daje rodzicowi — i jak sprawdzić szkołę

Rodzic nie musi znać przepisów, żeby skorzystać z ustawy. Wystarczy wiedzieć, o co pytać. Standardy ochrony małoletnich są dokumentem jawnym, więc ich brak na stronie szkoły, klubu czy organizatora obozu to pierwszy sygnał ostrzegawczy — dobrze uzupełnia to, czego nie pokaże żaden ranking szkoły.

Jeśli czegoś nie znajdziesz, zapytaj wprost. Gotowa wiadomość:

Dzień dobry, jestem rodzicem [ucznia klasy X / kandydata]. Proszę o wskazanie, gdzie mogę zapoznać się ze standardami ochrony małoletnich obowiązującymi w placówce (wersją pełną i skróconą), kto jest osobą przyjmującą zgłoszenia oraz kiedy przeprowadzono ostatnią ocenę standardów. Dziękuję.

Wybierasz szkołę dla dziecka? Pytania o bezpieczeństwo zadaj razem z tymi z naszego przewodnika jak wybrać szkołę podstawową i jak wybrać przedszkole. Wyniki i pozycję szkół w Twoim mieście sprawdzisz w rankingu szkół podstawowych i rankingu liceów.

Ustawa Kamilka a korepetycje i zajęcia prywatne

Szkoły językowe, centra korepetycji i platformy, które dopuszczają lektorów do uczniów, muszą ich zweryfikować i mieć własne standardy. Ministerstwo Sprawiedliwości wprost wskazuje korepetycje jako działalność objętą obowiązkiem.

Jeśli prowadzisz korepetycje jako jednoosobowa firma, również musisz przygotować standardy — w uproszczonej formie, dopasowanej do skali działalności. Dobrą praktyką jest też pokazanie rodzicowi aktualnego zaświadczenia z KRK przy pierwszym kontakcie: to buduje zaufanie szybciej niż opinie w ogłoszeniu. Więcej o starcie w tej roli przeczytasz w artykule jak zostać korepetytorem, a rodzicom polecamy listę pytań z tekstu jak znaleźć dobrego korepetytora.

Najczęstsze błędy przy wdrażaniu

• Skopiowany wzór bez dopasowania. Standardy przedszkola nie pasują do klubu piłkarskiego z wyjazdami na turnieje.
• Brak wersji dla dzieci. Dokument na 30 stron nie zadziała, jeśli 9-latek nie wie, do kogo może przyjść.
• Pominięci wolontariusze i rodzice-opiekunowie. To najczęstsza luka w szkołach i klubach.
• Standardy „w szufladzie". Personel ich nie zna, nie było szkolenia, nie ma śladu w dokumentacji.
• Brak oceny po 2 latach. Termin minął dla większości placówek w sierpniu 2026 r.
• Stosowanie przepisów z zawetowanej nowelizacji. Oświadczenie rodzica zamiast zaświadczenia z KRK nie spełnia obecnych wymogów.

Najczęstsze pytania

Kogo dotyczy ustawa Kamilka?

Każdego, kto prowadzi działalność związaną z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, poradami psychologicznymi, rozwojem duchowym, sportem lub zainteresowaniami dzieci albo opieką nad nimi: szkół, przedszkoli, żłobków, klubów sportowych, szkół językowych, organizatorów kolonii, parafii, placówek medycznych, fundacji, a także jednoosobowych firm pracujących z dziećmi.

Czy nauczyciel zatrudniony przed 15 lutego 2024 r. musi donieść zaświadczenie o niekaralności?

Nie. Według Ministerstwa Sprawiedliwości weryfikację przeprowadza się przed nawiązaniem współpracy, więc osób zatrudnionych wcześniej nie trzeba sprawdzać ponownie, chyba że zawierana jest nowa umowa lub zmienia się rodzaj ich pracy z dziećmi.

Czy rodzic jadący jako opiekun na wycieczkę szkolną potrzebuje zaświadczenia z KRK?

Tak, według stanu prawnego na wrzesień 2026 r. Zmiana, która miała zastąpić zaświadczenie oświadczeniem, została zawetowana w sierpniu 2025 r. Weryfikacji nie wymaga natomiast członek rodziny w działaniach dotyczących wyłącznie jego własnego dziecka.

Ile kosztuje zaświadczenie o niekaralności i kto za nie płaci?

Według Ministerstwa Sprawiedliwości zaświadczenie z KRK kosztuje 20 zł przez internet (e-KRK) i 30 zł w formie papierowej. Płaci osoba, która je składa, chyba że pracodawca zdecyduje się pokryć koszt.

Jaka kara grozi za brak standardów ochrony małoletnich?

Grzywna do 250 zł albo nagana, a przy ponownym stwierdzeniu niewykonania obowiązku — grzywna nie niższa niż 1000 zł. Sąd może też orzec świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym. Surowsze sankcje grożą za dopuszczenie do pracy z dziećmi bez sprawdzenia w rejestrach.

Jak często trzeba aktualizować standardy ochrony małoletnich?

Ocenę standardów przeprowadza się co najmniej raz na 2 lata, a wnioski dokumentuje. Placówki, które wprowadziły standardy w sierpniu 2024 r., powinny mieć za sobą pierwszą ocenę najpóźniej w sierpniu 2026 r.

Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje stan prawny na 17 września 2026 r. Nie zastępuje porady prawnej — przy wdrażaniu standardów w konkretnej placówce skorzystaj z wytycznych Ministerstwa Sprawiedliwości lub pomocy prawnika.