Publiczne czy niepubliczne — co mówią wyniki egzaminu

Szkoły niepubliczne wypadają na egzaminie ósmoklasisty wyraźnie lepiej niż publiczne — w 2026 r. ich uczniowie mieli z matematyki średnio 62% wobec 54% w szkołach publicznych, a w naszym rankingu niepubliczne zajmują 8 z 10 pierwszych miejsc, choć stanowią 7,7% szkół. Ale ta przewaga to w dużej mierze efekt selekcji uczniów, a nie dowód, że prywatna szkoła „uczy lepiej". Pokazujemy, co naprawdę wynika z danych — i jak ocenić konkretną szkołę zamiast całej kategorii.

Co mówią dane: publiczne kontra niepubliczne

Liczby są jednoznaczne tylko na pierwszy rzut oka. Tak wypadli uczniowie obu typów szkół na egzaminie ósmoklasisty 2026 według sprawozdania CKE:

Uczniowie szkół niepublicznych to ok. 19 tys. z ok. 350 tys. piszących arkusz standardowy — niewiele ponad 5%. Najmniejsza różnica dotyczy polskiego, największa angielskiego — przedmiotu, w którym wiele zależy od dodatkowych lekcji poza szkołą.

Na poziomie szkół (nasze wyliczenie z rankingu SP 2025/2026, średnia z trzech przedmiotów):

• 60% niepublicznych podstawówek ma średnią co najmniej 70% — wśród publicznych ok. 18%.
• W liczbach bezwzględnych to jednak 453 szkoły niepubliczne wobec ponad 1600 publicznych — szkół z takim wynikiem jest w sektorze publicznym ponad trzy razy więcej.
• Mediana szkół niepublicznych to 75%, publicznych — 62%.

To realna, powtarzalna różnica. Pytanie brzmi: skąd się bierze — z lepszego nauczania czy z czegoś innego?

Dlaczego niepubliczne wypadają wyżej — selekcja, nie magia

Trzy czynniki tłumaczą większość tej przewagi, zanim w ogóle dojdziemy do jakości nauczania:

• Opłaty działają jak filtr. Czesne (często 1500–3000 zł/mies.) sprawia, że do szkół niepublicznych trafiają dzieci z rodzin o wyższym kapitale edukacyjnym i finansowym — a status społeczno-ekonomiczny rodziny jest jednym z najsilniejszych predyktorów wyników egzaminów.
• Lokalizacja. Szkoły niepubliczne koncentrują się w dużych miastach, gdzie wyniki są wyższe niezależnie od typu szkoły. Sama różnica miasto–wieś to w 2026 r. 8 punktów z matematyki (61% vs 53%) — więcej o tym w analizie miasto kontra wieś.
• Mniejsze klasy i nabór. Część szkół niepublicznych prowadzi rekrutację lub rozmowy wstępne, co dodatkowo zawęża skład uczniów.

Innymi słowy: znaczna część przewagi to efekt składu uczniów, nie wartości dodanej przez szkołę.

Czego te liczby NIE mówią

Surowa średnia nie pokazuje wartości dodanej — czyli ile szkoła realnie wnosi ponad to, z czym uczeń do niej przyszedł. Szkoła, która przyjmuje mocnych uczniów i utrzymuje ich poziom, ma świetną średnią, ale niekoniecznie uczy lepiej niż placówka, która słabszych uczniów mocno podciąga. Do tego dochodzą rzeczy, których egzamin nie mierzy: atmosfera, wsparcie, dojazd.

Od typu szkoły do konkretnej placówki

Zamiast pytać „publiczna czy niepubliczna", sprawdź konkretne szkoły w swoim mieście — ranking opiera się na tych samych wynikach egzaminu ósmoklasisty dla każdej placówki.

Pełne zestawienie znajdziesz w rankingu szkół podstawowych. Jak czytać te dane, tłumaczymy w przewodniku jak czytać ranking szkół podstawowych, a samą decyzję publiczna vs niepubliczna rozkładamy na czynniki w artykule szkoła podstawowa: publiczna czy niepubliczna. Warto też zobaczyć ranking województw — egzamin ósmoklasisty, żeby osadzić wynik szkoły w kontekście regionu.

Najczęstsze pytania

Czy szkoły niepubliczne mają lepsze wyniki egzaminu ósmoklasisty?

Tak, średnio wyższe. W 2026 r. uczniowie szkół niepublicznych mieli z matematyki średnio 62%, a publicznych 54% (sprawozdanie CKE). Różnica wynika jednak w dużej mierze z selekcji uczniów przy naborze i miejskiej lokalizacji tych szkół, a nie wyłącznie z jakości nauczania.

Czy prywatna szkoła podstawowa uczy lepiej niż publiczna?

Wyższa średnia nie jest na to dowodem. Szkoły niepubliczne częściej działają w dużych miastach i przyjmują uczniów z rodzin o wyższym kapitale edukacyjnym, co samo w sobie podnosi wyniki. O jakości nauczania więcej mówi wartość dodana niż surowa średnia.

Jak porównać konkretną szkołę publiczną z niepubliczną?

Patrz na pozycję konkretnej placówki w rankingu, nie na średnią całej kategorii. W rankingu szkół podstawowych 2025/2026 ponad 600 szkół publicznych ma wyższą średnią z egzaminu ósmoklasisty niż połowa szkół niepublicznych.

Ile szkół niepublicznych jest w rankingu szkół podstawowych?

W rankingu szkół podstawowych 2025/2026 są 764 szkoły niepubliczne na 9964 sklasyfikowane (7,7%). W pierwszej dziesiątce jest ich osiem, ale pierwsze miejsce zajęła publiczna Szkoła Podstawowa nr 6 w Szczecinie.

Podsumowanie

Szkoły niepubliczne mają wyższe średnie z egzaminu ósmoklasisty, ale przewaga to przede wszystkim efekt selekcji uczniów i miejskiej lokalizacji, a nie dowód lepszego nauczania. Dla decyzji o szkole liczy się konkretna placówka, nie etykieta „publiczna/niepubliczna". Zacznij od rankingu szkół podstawowych w swoim mieście i porównaj realne wyniki, a nie stereotyp.